Bài viết phân tích chi tiết khi nào cần điện 3 pha cho bếp từ, so sánh các model phổ biến, hướng dẫn chọn aptomat, dây cáp và đưa ra quy trình quyết định (flowchart) trong lắp đặt. Các trích dẫn chính xác từ hướng dẫn kỹ thuật nhà sản xuất và quy định điện lực Việt Nam được lồng trong bài giúp đảm bảo tính chính xác.

1. Điện 1 pha và 3 pha trong gia đình

Tại Việt Nam, nguồn điện sinh hoạt phổ biến là 1 pha, 220–240V với cầu dao chính 25–32A (một pha) và cáp cấp khoảng 2.5–4 mm². Một số hộ có điện 3 pha, 380V (3 dây pha + N) nếu nhu cầu sử dụng lớn (ví dụ chung cư hoặc nhà liền kề có công suất tiêu thụ cao). Theo quy định của EVN (Quyết định 505/QĐ-EVN), nếu khách hàng có "nhu cầu điện 3 pha để sinh hoạt và đáp ứng các tiêu chí", điện lực sẽ ký hợp đồng và lắp đặt 3 pha. Nói chung, điện 3 pha cho phép chia tải đều 3 pha, nâng tổng công suất cấp cho thiết bị.

Lưu ý: Hầu hết bếp từ gia đình (từ 2–4 vùng nấu) đều thiết kế chạy trên 1 pha 220–240V. Cần cân nhắc điện áp, công suất và khả năng tải của nguồn điện gia đình trước khi mua hay lắp đặt bếp từ.

2. Công suất bếp từ và yêu cầu nguồn

Công suất bếp từ phụ thuộc số vùng nấu và công nghệ. Các model bếp từ thông dụng hiện nay:

• Bếp từ 2 vùng nấu: Công suất tổng ~3–6 kW (ví dụ Electrolux S500 73cm ~4 kW).
• Bếp từ 3 vùng nấu: Công suất ~5–8 kW (ví dụ Electrolux LIT60336 60cm ~7.35 kW, Bosch PUJ63KBB5E 60cm ~4.6 kW).
• Bếp từ 4 vùng nấu: Công suất ~7–11 kW (ví dụ Bosch PIE631FB1E 60cm ~7.4 kW). Đặc biệt có model lên tới 11 kW dành cho nhà hàng, tiệc buffet…

Giải thích bảng: Các giá trị công suất và nguồn cấp trên là ví dụ điển hình dựa trên hướng dẫn kỹ thuật của hãng. Chọn aptomat (MCB) và cáp theo cường độ dòng điện ước tính (A = kW/V). Ví dụ 7.4 kW trên 220V ~ 33 A, dùng aptomat 32–40A, dây 6 mm². Nếu dùng 3 pha (380V), mỗi pha chịu ~11 A, có thể dùng aptomat ~20A, dây 2.5–4 mm²/pha.

Trong sơ đồ trên: nếu nguồn nhà có sẵn 3 pha và bạn định dùng bếp từ >7 kW, nên cân nhắc điện 3 pha. Trường hợp không có 3 pha, vẫn có thể dùng điện 1 pha nếu nhà đủ tải; cần nâng cấp aptomat và dây dẫn phù hợp.

3. Khi nào cần điện 3 pha cho bếp từ?

• Công suất cao vượt khả năng pha đơn: Nếu bếp từ có tổng công suất lớn (thường >7–8 kW) hoặc dùng nhiều vùng nấu cùng lúc ở mức cao (PowerBoost), dòng điện 1 pha ~30–40 A có thể quá tải. Ví dụ một số bếp 4 vùng 7.4 kW có thể nấu ở full công suất tiêu hao ~33 A. Nếu nhà chưa đủ tải, có thể phải chạy 3 pha hoặc chia nhỏ vùng nấu khi nấu.
• Hệ thống điện có sẵn 3 pha: Nhà có sẵn nguồn 3 pha (với đồng hồ 3 pha) thường dùng cho trường hợp chung cư lớn, biệt thự. Khi đó, lắp bếp từ công suất cao thì thay vì dùng hết 1 pha, có thể cấp pha A cho một vùng, pha B cho vùng kia… đảm bảo cân bằng.
• Yêu cầu lắp đặt: Một số bếp từ nhập khẩu (như dòng bếp công nghiệp, bếp buffet) cho phép kết nối điện 3 pha để đạt công suất tối đa. Trong hướng dẫn kỹ thuật (manual) các hãng điện tử thường ghi rõ “Voltage: 220–240V” cho điện 1 pha hay ghi “3×220–240V/380V” nếu cần 3 pha. Ví dụ, nhiều mẫu bếp đôi và ba vùng thông dụng chỉ yêu cầu 220–240V single-phase, còn các bộ bếp lớn hơn hãng sẽ ghi chú cần “3 pha 380V” khi thích hợp.

Theo EVN (nội dung QĐ 505/Evn), chỉ khi khách hàng thực sự có nhu cầu và đủ điều kiện (mục đích sử dụng, công suất lớn…) thì mới được cấp điện 3 pha. Do đó, trước khi quyết định, bạn nên đánh giá tình hình điện nhà.

4. Chọn aptomat, dây dẫn và lắp đặt

Sau khi xác định dùng 1 pha hay 3 pha:

• Dùng 1 pha (220V): Dòng điện lớn nhất sẽ đi qua một pha và trung tính. Cần chọn aptomat 2 cực (1 pha + N) có ampe phù hợp. Ví dụ:
  • Bếp ~4–5 kW: ~20–25A → aptomat 25A, dây dẫn 4 mm².
  • Bếp ~7–8 kW: ~30–35A → aptomat 32–40A, dây dẫn 6 mm².
  • Đoản mạch/ cháy nổ đe dọa nếu dòng > aptomat, nên không chạy công suất tối đa liên tục.
• Dùng 3 pha (380V): Chia công suất qua 3 pha: mỗi pha mang ~1/√3 công suất. Khi đó có thể chọn aptomat 4 cực (3 pha + N) hoặc aptomat từng pha. Ví dụ:
  • Bếp ~9–11 kW 3 pha: mỗi pha ~5A → aptomat 10–16A/pha, dây 2.5 mm²/pha.
  • Nên dùng dây và aptomat riêng cho mỗi pha để cân bằng tải.
• Đấu nối và kiểm tra: Lắp đặt bởi kỹ thuật có kinh nghiệm, tuân thủ TCVN 9206:2012 về thiết kế điện trong nhà ở. Cầu dao và dây dẫn phải rõ pha – trung tính để phòng ngừa lắp ngược. Sau lắp, kiểm tra bằng đồng hồ vạn năng để xác nhận điện áp và thứ tự pha đúng.

Ví dụ thực tế: Một gia đình dùng bếp từ 4 vùng 7.4 kW (như Bosch PIE631FB1E) trên nguồn 1 pha cần aptomat ~40A và dây 6 mm². Nếu muốn an toàn hơn, họ có thể nâng cấp lên 3 pha và dùng aptomat ~16A cho mỗi pha (vẫn đủ tổng ~11 kW) để giảm tải mỗi pha. Ngược lại, một quán ăn dùng bếp từ công nghiệp 4-6 vùng (≥ 11 kW) buộc phải đấu 3 pha, thậm chí thêm máy biến áp hay ổn áp để đảm bảo điện áp ổn định.

5. Kết luận và khuyến nghị

• Đa số bếp từ gia dụng (2–4 vùng, ~4–7.5 kW): chạy được trên điện 1 pha 220V, miễn nhà có dây 4–6 mm² và aptomat 25–32A.
• Model công suất cực lớn hoặc nhiều vùng: cần xem xét điện 3 pha. Nhà có sẵn 3 pha, nên sử dụng để chia tải. Nếu không, nên chọn model công suất thấp hơn, hoặc gắn biến áp 3 pha (điện 1 pha chuyển 3 pha) khi thật cần thiết.
• Tư vấn kỹ thuật: Đọc kỹ “hướng dẫn lắp đặt” và “bảng thông số kỹ thuật” của hãng. Liên hệ nhà sản xuất/bảo hành để biết rõ điện áp, pha yêu cầu. Tự quyết định khi thiếu thông tin thì nguy cơ cháy nổ/đứt cầu dao cao.

Căn cứ các nguồn kỹ thuật của Electrolux, Bosch… trên, nếu thấy ghi “Voltage: 220–240V” mà không ghi 3 pha, bạn có thể lắp trên 1 pha được. Ngược lại, nếu có thông tin hoặc yêu cầu 380V/3 pha, hãy chuẩn bị điện 3 pha. Trong mọi trường hợp, việc lựa chọn thiết bị bảo vệ (aptomat, dây cáp) phù hợp là bắt buộc để đảm bảo an toàn điện.